Vì sao chọn gỗ Beech (dẻ gai) là khung của nội thất cao cấp

Nghề gỗ từ lâu chia hai nhóm rõ rệt — nhóm gỗ phần khuất làm khung gồm thông, bạch dương, tạp mộc, dẻ gai (gỗ Beech); nhóm gỗ mặt ngoài gồm gỗ hương, mun, óc chó, sồi, anh đào, tếch (teak). Trong nhóm thứ nhất, dẻ gai là loại chắc nhất và cũng là loại chúng tôi dùng cho toàn bộ khung chịu lực.

Gỗ khung và gỗ mặt ngoài giải hai bài toán khác nhau

Khi chọn gỗ cho mặt ngoài, chúng ta sẽ cần quan tâm tới vân và màu sắc gỗ, tới cách bề mặt hấp thụ dầu hay sơn — đó là lý do gỗ óc chó Bắc Mỹ, sồi châu Âu hay teak được ưa chuộng. Những tiêu chí về mặt thẩm mỹ thì một tấm gỗ đẹp nhưng mềm vẫn có thể ưu tiên sử dụng vì nó hoàn toàn không phải chịu tải trọng lớn.

Phần khung thì ngược lại, khung nằm bên trong sản phẩm, gỗ sử dụng cho phần khung cần đáp ứng vấn đề liên quan đến kết cấu và chịu lực: giữ chặt vít và chốt gỗ, không tách thớ khi bắn ghim gần cạnh, chịu được lực uốn lặp lại hàng chục nghìn lần khi người ngồi xuống rồi đứng lên, và giữ nguyên kích thước sau khi đã sấy.

Dẻ gai hay còn gọi là gỗ Beech mạnh ở điểm gì

Dẻ gai là gỗ cứng lỗ mạch phân tán, nghĩa là các mạch dẫn nhỏ và rải đều khắp mặt cắt thay vì tập trung thành vòng lớn như ở sồi hay tần bì. Vì vậy thớ gỗ beech rất mịn và đều, không có vùng mềm xen vùng cứng, nên khi khoan một lỗ chốt 8mm hay siết một con vít vào cạnh gỗ, lực bám phân bố đều quanh thân vít và không có chỗ nào tơi ra trước.

Tỷ trọng dẻ gai châu Âu ở độ ẩm 12% vào khoảng 700 kg/m³, cao hơn thông và bạch dương một khoảng đáng kể. Với một khung ghế khi sử dụng dẻ gai thì thanh khung dù mỏng hơn vẫn đủ chịu lực, và mối mộng ăn khít mà không bị mòn rộng ra sau vài năm chịu rung.

Dẻ gai cũng chịu uốn hơi nước rất tốt. Thớ mịn và đều cho phép uốn thanh gỗ theo cung mà không bị nứt mặt ngoài cung uốn, nên những chi tiết cong của tay ghế hay lưng ghế — vốn hay thấy ở các dòng nội thất tân cổ điển — có thể làm liền một khối thay vì ghép nối.

Một đặc tính quan trọng nữa là dẻ gai không tách thớ khi bắn ghim. Trong một chiếc sofa, riêng phần cố định vải lót, dây đai và mép da đã cần đến vài trăm cái ghim bắn sát cạnh gỗ; với loại gỗ thớ thô, mỗi cái ghim là một khe nứt nhỏ và sau vài năm cạnh gỗ bị mủn ra. Dẻ gai chịu được mật độ ghim đó mà cạnh vẫn nguyên.

Dẻ gai hút ẩm mạnh và co giãn theo độ ẩm nhiều hơn sồi, nên nó là loại gỗ dùng trong nhà, không dùng ngoài trời và không nên đặt ở chỗ ẩm ướt thường xuyên. Ở khí hậu Sài Gòn thì điều này ít gây vấn đề vì độ ẩm trong nhà tương đối ổn định, nhưng một chiếc ghế khung dẻ gai kê ngoài hiên hứng mưa tạt thì vài mùa là hỏng.

Vì sao là dẻ gai Romania

Chúng tôi dùng gỗ dẻ gai CORA nhập từ Romania, rừng dẻ gai trên dãy Carpathia mọc trong khí hậu lạnh, mùa sinh trưởng ngắn, nên cây lên chậm và vòng năm sát nhau — gỗ vì thế mịn, tỷ trọng cao và ít mắt hơn dẻ gai vùng ấm. Một thanh khung ít mắt là tiêu chuẩn cao cấp và rất đáng tiền, vì nếu mắt gỗ nằm đúng vị trí mộng thì thanh đó sẽ phải loại bỏ, nếu không đó chính là chỗ sẽ nứt đầu tiên.

Phần còn lại nằm ở xử lý sau khai thác. Gỗ khung phải được sấy về độ ẩm khoảng 8–12% và để ổn định trước khi vào máy, vì nếu đưa gỗ còn ẩm vào sản xuất thì mối mộng khít hôm nay sẽ hở sau ba tháng khi gỗ tiếp tục co. Đây cũng là logic giống như khi chúng tôi chọn gỗ hạng FAS cho phần gỗ lộ mặt.

Kết hợp giữa gỗ dẻ gai Châu Âu và plywood tiêu chuẩn E0

Với phần khung của hầu hết các sản phẩm nội thất — các thanh dọc, thanh ngang, chân, các cụm góc chịu lực sẽ làm bằng gỗ dẻ gai đặc, liên kết bằng mộng và chốt gỗ, gia cường bằng nêm góc ở những điểm chịu xoắn. Các tấm phẳng lớn như đáy ngồi hay vách hậu sẽ là ván nhiều lớp đạt chuẩn E0, bởi ván lớp ổn định hơn gỗ đặc trên diện rộng và không co ngót theo một chiều. Trên khung là hệ đai đàn hồi hoặc lò xo, rồi tới lớp mút với tỷ trọng khác nhau cho từng vùng, sau cùng mới là da hoặc vải.

Một cách tổng quát, chỗ nào chịu lực tập trung và cần giữ vít thì dùng gỗ đặc, chỗ nào là mặt phẳng lớn thì dùng ván lớp, chỗ nào người ta nhìn thấy thì dùng gỗ mặt ngoài hoặc veneer.

Câu hỏi thường gặp

Khung gỗ dẻ gai và gỗ thông, bạch dương

Thông là gỗ mềm, nhẹ và rẻ, thớ xốp nên vít siết lâu ngày dễ trờn, và những mắt gỗ lớn chính là chỗ thanh khung hay gãy. Bạch dương cứng hơn thông và làm ván lớp rất tốt, nhưng ở dạng gỗ đặc thì tỷ trọng vẫn thấp hơn dẻ gai, nên chịu lực cũng lại kém hơn. Dẻ gai thớ mịn, gần như không mắt, tỷ trọng cao và uốn hơi được, nên vừa giữ vít chắc vừa làm được thanh cong; đổi lại nó không kháng mối tự nhiên, nên bắt buộc phải sấy và xử lý đúng.

Vì sao khung không làm luôn bằng gỗ sồi hay óc chó cho chắc?

Vì các loại gỗ này không đáp ứng tốt các vấn đề về kết cấu và chịu lực như dẻ gai như độ cứng, khả năng giữ vít, khả năng uống cong.

Gỗ dẻ gai có bị mối không?

Dẻ gai không có khả năng kháng mối tự nhiên, nên gỗ phải được sấy đúng và xử lý trước khi vào sản xuất, đồng thời khung nằm trong lòng sản phẩm kín cũng ít bị tiếp cận hơn. Rủi ro thật sự nằm ở môi trường đặt đồ: sát tường ẩm, kê trực tiếp trên sàn ướt, hoặc phòng đóng kín lâu ngày không thông gió.

Khung dẻ gai và khung ván ép, cái nào bền hơn?

Tuỳ vị trí, và một sản phẩm làm đúng thì dùng cả hai. Ở các thanh chịu lực và điểm bắt vít, gỗ đặc bám vít chắc hơn ván ép nên không thay được; ở các mặt phẳng lớn, ván nhiều lớp lại ổn định hơn vì không co ngót theo một chiều như gỗ đặc. Khung làm hoàn toàn bằng ván ép mỏng thì rẻ, và bạn sẽ nghe tiếng kêu ở khớp sau vài năm.

Vì sao hai chiếc ghế cùng mẫu mà một chiếc nặng hơn?

Thường là do tiết diện thanh khung và mật độ thanh gia cường bên trong khác nhau và mật độ đệm mút. Một chiếc ghế nhẹ bất thường so với kích thước của nó gần như luôn có khung mỏng hơn hoặc làm bằng loại gỗ tỷ trọng thấp. Trọng lượng không phải thước đo tuyệt đối, nhưng chênh lệch lớn giữa hai sản phẩm cùng dáng thì đáng hỏi.

Có cần bảo dưỡng khung gỗ không?

Khung thì không cần làm gì, nhưng nên tránh kéo ghế trượt trên sàn khi có người ngồi và tránh dồn lực lên một tay ghế khi đứng lên, vì đó là hai kiểu tải xoắn khiến mối mộng hở nhanh nhất.