Sự khách biệt của inox 304 và 201 trong nội thất

Nhìn bằng mắt thường, hai loại inox này giống nhau đến mức không thể phân biệt. Cùng màu bạc, cùng cảm giác lạnh khi chạm, và ở cửa hàng thì tấm 201 thậm chí còn sáng hơn. Khác biệt nằm trong thành phần hợp kim, và nó chỉ biểu hiện sau vài mùa mưa nắng ở Sài Gòn.

1. Inox 304 và 201 – Khác nhau ở ba nguyên tố

Inox 304 chứa nhiều niken và crôm hơn hẳn inox 201. Để hạ giá thành, 201 cắt bớt niken và bù lại bằng mangan, vốn là nguyên tố có chi phí thấp hơn nhiều. Về mặt lý thuyết thì hai loại vẫn cùng thuộc nhóm thép không gỉ austenit, nhưng về mặt sử dụng thì chúng không thay thế được cho nhau.

Niken và crôm chính là hai nguyên tố tạo nên lớp màng oxit bảo vệ trên bề mặt inox, khiến nó "không gỉ". Khi hàm lượng của chúng giảm xuống, lớp màng đó mỏng hơn và tự phục hồi kém hơn sau khi bị xước hoặc bị tấn công bởi muối và axit. Mangan giúp thép giữ được cấu trúc và độ cứng, nhưng nó không làm được việc chống ăn mòn.

2. Chống gỉ – Điểm khác biệt lớn nhất và dễ thấy nhất

Inox 304 chống ăn mòn vượt trội so với 201, và lý do vì inox 304 có hàm lượng niken cùng crôm cao hơn 201.

Ở điều kiện phòng khách khô ráo, có máy lạnh, ít người chạm vào, một chi tiết inox 201 có thể ổn sau nhiều năm mà không ai nhận ra. Nhưng chỉ cần đổi bối cảnh sang ban công, sân vườn, phòng tắm hoặc khu bếp là câu chuyện khác hẳn, vì độ ẩm cao, hơi muối trong không khí và axit từ thực phẩm sẽ ăn vào lớp màng bảo vệ mỏng của nó. Vết gỉ trên inox 201 thường bắt đầu bằng những chấm nâu nhỏ như đầu kim, tụ ở mối hàn, cạnh cắt và chỗ bắt vít - những nơi lớp bảo vệ đã bị can thiệp.

Điều đáng nói là gỉ trên inox không phải lúc nào cũng lan ra thành mảng lớn. Nó thường ăn sâu vào một điểm, tạo thành rỗ, và khi đã rỗ thì đánh bóng chỉ xoá được phần nhìn thấy chứ không lấp lại được chỗ kim loại đã mất.

3. Khác biệt về mặt cơ học

Inox 304 dẻo dai, nên khi kéo, uốn hoặc dập tạo hình thì nó chịu biến dạng tốt và giữ được bề mặt liền lạc. Inox 201 kém dẻo hơn, đòi hỏi lực lớn hơn để tạo cùng một hình dạng, và dễ nứt ở những đoạn uốn gấp hoặc kéo sâu. Với những chi tiết cong nhiều như tay vịn ghế, chân bàn dạng ống uốn hay khung gương bo tròn, sự khác biệt này là thứ quyết định món đồ có làm được đúng bản vẽ hay không.

Vết nứt vi mô ở chỗ uốn còn kéo theo một hệ quả thứ hai, vì nó phá lớp màng bảo vệ ngay tại điểm chịu ứng suất lớn nhất, và đó chính là nơi gỉ xuất hiện đầu tiên vài tháng sau.

4. Bề mặt – Vì sao 201 trông sáng hơn nhưng không bền hơn?

Inox 201 có hàm lượng mangan cao nên khi đánh bóng, bề mặt lên sáng và bóng gắt hơn, gần với ánh gương. Inox 304 nhiều crôm nên bề mặt hơi trầm và mờ hơn một chút, sắc bạc ngả xám thay vì trắng chói. Đặt cạnh nhau trong showroom, tấm 201 thường bắt mắt hơn, và người mua dễ hiểu độ bóng đó là dấu hiệu của vật liệu tốt.

Thực tế thì độ bóng đó không nói gì về khả năng chống gỉ, và nó cũng không giữ được lâu. Sau vài năm, mọi bề mặt kim loại đều mờ dần đi do phản ứng tự nhiên với môi trường, chỉ khác là 304 mờ đều còn 201 mờ kèm những vết rỗ. Nếu bạn thích cảm giác trầm, lựa chọn kim loại cho các không gian theo hướng Quiet Luxury, nơi mà kim loại chỉ nên gợi ý sự hiện diện chứ không phản chiếu chói loà thì ánh satin của inox 304 là một sự lựa chọn phù hợp hơn.

5. An toàn thực phẩm – Ranh giới không thương lượng

Inox 304 đạt chuẩn tiếp xúc thực phẩm, còn inox 201 thì không, và lý do là hàm lượng mangan cao trong 201.

Điều này quan trọng với bất kỳ bề mặt nào có khả năng chạm vào đồ ăn thức uống: mặt bàn ăn có nẹp kim loại, khay phục vụ, kệ để ly trong tủ bar, tay nắm tủ bếp, chân bàn đảo bếp. Trong thực tế sử dụng, axit thực phẩm nhẹ như nước cà chua hay nước chanh là thứ tấn công bề mặt kim loại nhanh nhất, và nếu không lau ngay thì cả 304 lẫn 201 đều bị ảnh hưởng; chỉ là 304 chịu được lâu hơn nhiều trước khi để lại dấu vết.

Với những hạng mục quanh khu ăn uống, Amy Living chỉ dùng 304, thậm chí một số dự án sẽ yêu cầu thép 316.

6. Chăm sóc, bảo dưỡng inox 304

Inox 304 dễ vệ sinh, và phần lớn công việc chỉ là lau bụi bằng khăn mềm. Vết nước hoặc vệt loang thì dùng khăn ẩm, còn bẩn hơn thì pha nước với xà phòng nhẹ rồi lau lại cho khô.

Có một nhóm chất tuyệt đối không được đưa lên bề mặt inox: cồn, aceton, amoniac, clo, dung môi, chất ăn mòn, chất mài mòn và bọt biển nhám. Clo đặc biệt nguy hiểm vì nó phá lớp màng crôm oxit và tạo ra rỗ ăn mòn ngay cả trên 304, còn bọt biển nhám thì để lại hàng nghìn vết xước nhỏ khiến bề mặt vừa mất ánh vừa dễ bám bẩn hơn. Những hư hỏng này là vĩnh viễn, không đánh bóng lại được về nguyên trạng.

Nếu chi tiết kim loại của bạn là thép sơn tĩnh điện thay vì inox thì lưu ý thêm rằng mặt sơn dễ xước hơn nhiều, nên cần cẩn thận với nhẫn, khoá thắt lưng, chìa khoá, cúc áo và đồ bếp khi đặt lên hoặc kéo qua bề mặt.

Câu hỏi thường gặp

Nhìn bằng mắt có phân biệt được inox 304 và 201 không?

Rất khó, và đây là lý do thị trường trộn lẫn hai loại dễ dàng đến vậy. Cách duy nhất nhìn bằng mắt là 201 thường bóng gắt hơn còn 304 ngả satin trầm hơn, nhưng độ bóng còn phụ thuộc vào cách đánh bóng nên không đáng tin. Cách chắc chắn nhất là yêu cầu ghi mác thép vào hợp đồng và hồ sơ vật liệu ngay từ khi báo giá.

Nam châm hút được thì có phải inox dỏm không?

Không hẳn. Cả 304 lẫn 201 đều thuộc nhóm austenit và về lý thuyết đều không nhiễm từ, nhưng sau khi cán, uốn hoặc dập tạo hình thì cấu trúc thay đổi và cả hai đều có thể hút nam châm nhẹ. Vì vậy phép thử nam châm chỉ loại được thép carbon mạ, chứ không phân biệt được 304 với 201.

Chênh lệch giá giữa 304 và 201 có lớn không?

Có chênh, chủ yếu vì niken đắt hơn mangan nhiều lần, nhưng trên một món nội thất hoàn chỉnh thì phần kim loại thường chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng giá. Đổi lại, bạn tránh được chi phí lớn hơn nhiều về sau khi phải tháo ra làm lại một chi tiết đã rỗ. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, đây là khoản chênh đáng trả nhất trong toàn bộ bảng vật liệu.

Vết mờ trên chân bàn inox sau vài năm có phải là lỗi không?

Không, đó là phản ứng tự nhiên của bề mặt kim loại với môi trường, và mọi loại kim loại đều mờ dần theo thời gian. Bạn xử lý bằng sản phẩm chăm sóc dành riêng cho từng loại kim loại là bề mặt sẽ sáng lại. Điều cần phân biệt là mờ đều khác hẳn với những chấm nâu tụ tại mối hàn hay chỗ bắt vít, vì chấm nâu mới là dấu hiệu ăn mòn thật.

Chân bàn mặt đá nên dùng inox loại nào?

Dùng 304, vì chân bàn là nơi hứng nước từ ly, từ khăn lau và từ việc vệ sinh mặt đá, nên độ ẩm vị trí này rất cao. Ngoài ra, chi tiết chân sát sàn còn gặp nước lau nhà mỗi ngày. Khi chọn loại đá cho mặt bàn, bạn nên xét luôn phần chân đỡ, vì hai thứ này dùng chung một điều kiện sử dụng.